قضیه ۳۶.۲: بعد یک زیرفضا
بعد هر زیرفضا همواره کمتر یا مساوی بعد فضای مادر است؛ اگر بعد یک زیرفضا با بعد فضای اصلی برابر شود، آن زیرفضا کل فضا را پر کرده و خودِ فضا است!
۱. تصویر کلان و شهود هندسی
در هندسه سهبعدی :
- یک نقطه بعد ۰ دارد ().
- یک خط بعد ۱ دارد ().
- یک صفحه بعد ۲ دارد ().
- آیا ممکن است صفحهای درون پیدا کنید که بعد ۳ داشته باشد اما کل فضای سهبعدی نباشد؟ هرگز! اگر بعدی ۳ شد، یعنی به اندازه کل فضا آزادی حرکت دارد و تمام فضا را فرا گرفته است. این قضیه دو حکم تعیینکننده را اثبات میکند: ۱. نامساوی بعد: . ۲. برابری در صورت تساوی بعد: .
۲. صورت دقیق ریاضی قضیه
فرض کنید یک فضای برداری با بعد متناهی و یک زیرفضای باشد. آنگاه: ۱. نامساوی بعد:
۲. شرط تساوی کل فضا:
۳. نقشه راه و استراتژی اثبات (Proof Strategy)
- بخش اول (): پایهای از انتخاب میکنیم. این پایه در مستقل خطی است، پس در نیز مستقل خطی است. از طرفی پایهای از کل را گسترش میدهد. طبق قضیه ۲۲.۲ (طول مستقل طول مولد)، بلافاصله .
- بخش دوم (): پایهای از دارای طول است و در مستقل خطی است. طبق قضیه بعدی (قضیه ۳۷.۲: لیست مستقل با طول درست یک پایه است)، این فهرست پایهای برای کل نیز خواهد بود. بنابراین گستره آن مساوی است، که یعنی .
۴. اثبات دقیق گامبهگام (Step-by-Step Proof)
اثبات بخش ۱: نامساوی
گام اول: فرض کنید با بعد متناهی و یک زیرفضای باشد. طبق قضیه ۲۵.۲، زیرفضای نیز بعد متناهی است.
گام دوم: طبق قضیه ۳۰.۲، دارای یک پایه مانند و دارای پایهای مانند است.
- یک فهرست مستقل خطی در است؛ بنابراین در فضای بزرگتر نیز مستقل خطی است.
- یک فهرست گسترشدهنده (مولد) برای است.
گام سوم: بنا به قضیه ۲۲.۲، طول هر فهرست مستقل خطی در کمتر یا مساوی با طول هر فهرست مولد در است:
با توجه به اینکه طبق تعریف بعد، و ، نتیجه میگیریم:
اثبات بخش ۲: تساوی زیرفضا در صورت
گام چهارم: فرض کنید .
گام پنجم: فرض کنید پایهای برای باشد. این فهرست به طول در مستقل خطی است، پس در نیز مستقل خطی است.
گام ششم: اکنون یک فهرست مستقل خطی در است که طول آن دقیقاً برابر با میباشد. طبق قضیه ۳۷.۲ کتاب آکسلر، هر فهرست مستقل خطی با طول برابر با بعد فضا، خود یک پایه برای کل فضا است. بنابراین پایهای برای است.
گام هفتم: در نتیجه:
تساوی اثبات شد.
۵. نکات کلیدی و هشدارهای امتحانی
- تکنیک اثبات یکخطی در آزمونها: در امتحانات، اگر بخواهید نشان دهید زیرفضای با کل فضا برابر است، لازم نیست نشان دهید هر عضو در است (اثبات دوطرفه شمول مجموعهها). کافی است فقط ثابت کنید و سپس با یک محاسبه بعد نشان دهید . این قضیه تساوی را رایگان به شما هدیه میدهد!
- زیرفضای سره (Proper Subspace): اگر یک زیرفضای سره باشد، قطعاً داریم:
۶. پیوندها و گامهای بعدی
- ابزار حیاتی اثبات: قضیه نامساوی طول
- قضیه مکمل: آزمون سریع پایه بودن لیست مستقل
- فهرست مرجع: MOC فصل ۲