رفتن به متن
باغ ریاضی
تمرین ۴ بخش ۱.۲ استقلال خطی لیست‌های تک‌عضوی و دو‌عضوی
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

تمرین ۴ بخش ۱.۲ استقلال خطی لیست‌های تک‌عضوی و دو‌عضوی

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

تمرین ۴ بخش ۱.۲: استقلال خطی لیست‌های تک‌عضوی و دو‌عضوی

صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

(الف) نشان دهید یک لیست به طول یک در یک فضای برداری مستقل خطی است اگر و فقط اگر بردار در لیست صفر نباشد.
(ب) نشان دهید یک لیست به طول دو در یک فضای برداری مستقل خطی است اگر و فقط اگر هیچ یک از دو بردار در لیست مضرب اسکالر دیگری نباشد.


۱. تحلیل اولیه و باز کردن خواسته مسئله

  • تعریف استقلال خطی (تعریف ۱۵.۲ آکسلر): لیست u1,…,unu_1, \dots, u_n مستقل خطی است اگر و تنها اگر معادله a1u1+⋯+anun=0a_1 u_1 + \dots + a_n u_n = 0 فقط دارای جواب بدیهی a1=⋯=an=0a_1 = \dots = a_n = 0 باشد.
  • داده‌ها و احکام:
    • در بخش (الف): طول لیست n=1n=1 است: لیست (v1)(v_1). حکم: (v1)(v_1) مستقل خطی است   ⟺  v1≠0\iff v_1 \neq 0.
    • در بخش (ب): طول لیست n=2n=2 است: لیست (v1,v2)(v_1, v_2). حکم: (v1,v2)(v_1, v_2) مستقل خطی است   ⟺  ∀c∈F:v1≠cv2 and v2≠cv1\iff \forall c \in \mathbb{F}: v_1 \neq c v_2 \text{ and } v_2 \neq c v_1.
  • چک‌لیست ابزارهای مورد نیاز:

۲. ایده و استراتژی حل (Problem-Solving Strategy)

  • برای بخش (الف): با معادله a1v1=0a_1 v_1 = 0 کار می‌کنیم. از خاصیت پایه‌ای فضای برداری می‌دانیم که ضرب یک اسکالر در یک بردار صفر است اگر و تنها اگر اسکالر صفر باشد یا بردار صفر باشد.
  • برای بخش (ب): برای گزاره‌های دوطرفه، اثبات عکس‌نقیض در هر دو جهت بسیار روشن‌تر و تمیزتر است: «لیست (v1,v2)(v_1, v_2) وابسته خطی است اگر و تنها اگر یکی از بردارها مضرب اسکالر دیگری باشد».

۳. حل تشریحی گام‌به‌گام (Step-by-Step Solution)

حل دقیق و بدون پرش محاسباتی

حل بخش (الف): لیست به طول یک

جهت اول (  ⟹  \implies): اگر لیست (v1)(v_1) مستقل خطی باشد، آنگاه v1≠0v_1 \neq 0: اثبات با برهان خلف: فرض کنید v1=0v_1 = 0. اسکالر a=1∈Fa = 1 \in \mathbb{F} را در نظر بگیرید. چون 1≠01 \neq 0، داریم:

1⋅v1=1⋅0=01 \cdot v_1 = 1 \cdot 0 = 0

معادله av1=0a v_1 = 0 دارای جواب غیربدیهی a=1≠0a = 1 \neq 0 است. این با فرض مستقل خطی بودن (v1)(v_1) تناقض دارد. بنابراین باید v1≠0v_1 \neq 0 باشد.

جهت دوم (  ⟸  \impliedby): اگر v1≠0v_1 \neq 0 باشد، آنگاه لیست (v1)(v_1) مستقل خطی است: فرض کنید a∈Fa \in \mathbb{F} چنان باشد که:

av1=0a v_1 = 0

طبق خواص بنیادی فضاهای برداری (فصل ۱ آکسلر)، اگر حاصل‌ضرب یک اسکالر در یک بردار برابر صفر شود، آنگاه یا اسکالر صفر است یا بردار صفر است (a=0a = 0 یا v1=0v_1 = 0). اما طبق فرض، v1≠0v_1 \neq 0 است. بنابراین لزوماً باید داشته باشیم:

a=0a = 0

این بدان معناست که تنها جواب معادله av1=0a v_1 = 0 جواب بدیهی a=0a = 0 است. بنابراین لیست (v1)(v_1) مستقل خطی است.


حل بخش (ب): لیست به طول دو

با اثبات هم‌ارزی گزاره با گزاره وابستگی خطی مسئله را حل می‌کنیم: «لیست (v1,v2)(v_1, v_2) وابسته خطی است   ⟺  \iff حداقل یکی از بردارها مضرب اسکالر دیگری است».

جهت اول (  ⟹  \implies): اگر (v1,v2)(v_1, v_2) وابسته خطی باشد، یکی مضرب اسکالر دیگری است: طبق تعریف وابستگی خطی (تعریف ۱۷.۲)، اسکالرهایی مانند a1,a2∈Fa_1, a_2 \in \mathbb{F} وجود دارند که هر دو همزمان صفر نیستند ((a1,a2)≠(0,0)(a_1, a_2) \neq (0, 0)) به طوری که:

a1v1+a2v2=0a_1 v_1 + a_2 v_2 = 0

حداقل یکی از این دو اسکالر ناصفر است:

  • اگر a1≠0a_1 \neq 0 باشد، می‌توان طرفین را در a1−1a_1^{-1} ضرب کرد: a1v1=−a2v2  ⟹  v1=(−a2a1)v2a_1 v_1 = -a_2 v_2 \implies v_1 = \left(-\frac{a_2}{a_1}\right) v_2 در این حالت v1v_1 مضرب اسکالر v2v_2 است.
  • اگر a2≠0a_2 \neq 0 باشد، به طریق مشابه: a2v2=−a1v1  ⟹  v2=(−a1a2)v1a_2 v_2 = -a_1 v_1 \implies v_2 = \left(-\frac{a_1}{a_2}\right) v_1 در این حالت v2v_2 مضرب اسکالر v1v_1 است. در هر دو حالت، حداقل یکی از دو بردار مضرب اسکالر دیگری است.

جهت دوم (  ⟸  \impliedby): اگر یکی از بردارها مضرب دیگری باشد، لیست وابسته خطی است: بدون کاهش کلیت فرض کنید یکی از بردارها مضرب اسکالر دیگری است:

  • حالت اول: فرض کنید v1=cv2v_1 = c v_2 برای مقداری c∈Fc \in \mathbb{F}. آن‌گاه می‌توان نوشت: 1⋅v1+(−c)⋅v2=01 \cdot v_1 + (-c) \cdot v_2 = 0 در این ترکیب خطی، ضریب بردار v1v_1 برابر 1≠01 \neq 0 است.
  • حالت دوم: فرض کنید v2=cv1v_2 = c v_1 برای مقداری c∈Fc \in \mathbb{F}. آن‌گاه می‌توان نوشت: (−c)⋅v1+1⋅v2=0(-c) \cdot v_1 + 1 \cdot v_2 = 0 در این ترکیب خطی، ضریب بردار v2v_2 برابر 1≠01 \neq 0 است. در هر دو حالت، یک ترکیب خطی مساوی صفر با ضرایبی ناصفر پیدا شد. طبق تعریف ۱۷.۲، لیست (v1,v2)(v_1, v_2) وابسته خطی است.

با نقیض کردن این هم‌ارزی، حکم بخش (ب) اثبات می‌شود: لیست (v1,v2)(v_1, v_2) مستقل خطی است اگر و فقط اگر هیچ یک از دو بردار مضرب اسکالر دیگری نباشد ■\blacksquare


۴. دام‌های رایج در حل این تیپ مسئله

نکات باریک‌تر از مو

  • فراموشی بردار صفر در بخش (ب): اگر یکی از بردارها صفر باشد (مثلاً v1=0v_1 = 0)، آنگاه v1=0⋅v2v_1 = 0 \cdot v_2 است، یعنی بردار صفر مضرب اسکالر بردار دیگر است. بنابراین آزمون «مضرب اسکالر بودن» شامل حالت بردار صفر نیز می‌شود و نیازی به جداسازی پرونده‌های پیچیده نیست.
  • تقسیم بر صفر: در گام بازآرایی رابطه a1v1+a2v2=0a_1 v_1 + a_2 v_2 = 0، هرگز ننویسید v1=−(a2/a1)v2v_1 = -(a_2/a_1)v_2 بدون آنکه ابتدا شرط a1≠0a_1 \neq 0 را مشخص کرده باشید.

۵. پیوندها

پیوندهای این یادداشت ۳

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • تعریف ۱۵.۲ استقلال خطی
    پیش‌نمایش

    تعریف ۱۵.۲: استقلال خطی (Linear Independence)

    چکیده مفهومی

    استقلال خطی یعنی هیچ برداری در لیست زاید نیست و هر بردار جهت جدیدی را به ارمغان می‌آورد؛ این ویژگی معادل آن است که بردار صفر را تنها و تنها با ضرایب کاملاً صفر بتوان ساخت، و هر بردار دیگر در گستره دارای نمایش «یکتا» باشد.


  • تعریف ۱۷.۲ وابستگی خطی
    پیش‌نمایش

    تعریف ۱۷.۲: وابستگی خطی (Linear Dependence)

    چکیده مفهومی

    یک لیست از بردارها وابسته خطی است اگر مستقل خطی نباشد؛ یعنی بتوان بردار صفر را با ضرایبی ساخت که حداقل یکی از آن‌ها غیرصفر باشد (وجود بردار زاید یا هم‌پوشان).


  • MOC حل تمرینات جبر خطی
    پیش‌نمایش

    ✍️ نقشه راه و بانک جامع حل تمرینات جبر خطی آکسلر (فصل ۱ و ۲)

    حل تشریحی ۱۰۰٪ تمرینات کتاب بدون پرش محاسباتی

    تمام ۹۸ تمرین پایان بخش‌های فصول اول و دوم کتاب جبر خطی آکسلر (ویرایش چهارم ترجمه فارسی) با جزئیات کامل، تحلیل استراتژی حل، اثبات گام‌به‌گام و هشدارهای امتحانی نوشته و طبقه‌بندی شده‌اند.


ارجاعات به این یادداشت ۶

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

نمایش ۱ مورد دیگرنمایش کمتر

حالت ارائه