تمرین ۶ بخش ۱.۲: شرط لازم و کافی وابستگی خطی بردارها در F3
نشان دهید لیست بردارها
در وابسته خطی است اگر و فقط اگر .
۱. تحلیل اولیه و باز کردن خواسته مسئله
- دادههای مسئله:
- فضای برداری روی میدان دلخواه (مانند یا ).
- سه بردار داده شده:
- حکم مسئله:
- اثبات همارزی دوطرفه:
- چکلیست ابزارهای مورد نیاز:
۲. ایده و استراتژی حل (Problem-Solving Strategy)
این مسئله را بدون دترمینان ماتریسی و کاملاً بر پایه منطق و تعاریف جبری آکسلر حل میکنیم:
- ابتدا بررسی میکنیم که آیا دو بردار نخست مستقل خطی هستند؟ هیچیک مضرب دیگری نیستند، پس مستقلند.
- با تکیه بر لم وابستگی خطی (۱۹.۲)، چون دو بردار اول مستقل هستند، کل لیست سه عضوی وابسته خطی خواهد بود اگر و تنها اگر بردار سوم در گستره دو بردار اول باشد؛ یعنی:
- معادله را در میدان حل میکنیم. مقادیر یکتای ضرایب و از روی دو مؤلفه اول پیدا میشوند.
- نشان میدهیم برابری مؤلفه سوم با این ترکیب خطی دقیقاً مستلزم و معادل با است.
۳. حل تشریحی گامبهگام (Step-by-Step Solution)
گام اول (بررسی استقلال خطی دو بردار نخست): دو بردار اول را در نظر میگیریم:
اگر و وابسته خطی باشند، طبق تمرین ۴(ب) باید یکی مضرب دیگری باشد (). از مؤلفه اول: . اما از مؤلفه دوم: که تناقض است (حتی در هر میدانی با مشخصه مخالف ۵؛ و به طور کلی هیچ اسکالری این دو رابطه را همزمان ارضا نمیکند). بنابراین لیست مستقل خطی است.
گام دوم (کاربرد لم وابستگی خطی): طبق لم وابستگی خطی (لم ۱۹.۲ آکسلر)، اگر یک لیست وابسته خطی باشد و بردار اول آن ناصفر باشد، عنصری در لیست وجود دارد که در گستره بردارهای ماقبل خود است. چون و ، تنها برداری که میتواند در گستره عناصر قبلی باشد، بردار سوم است. پس لیست وابسته خطی است اگر و فقط اگر:
این یعنی اسکالرهایی مانند وجود دارند به طوری که:
گام سوم (حل دستگاه در میدان ): رابطه برداری معادل دستگاه معادلات زیر است:
با جمع زدن معادله اول و دوم:
با جایگذاری در معادله اول:
گام چهارم (اثبات دوطرفه حکم):
- جهت اول (): اگر لیست وابسته خطی باشد، آنگاه طبق گامهای قبل، باید با ضرایب یکتای و برقرار باشد. در نتیجه مؤلفه سوم باید برابر باشد با:
- جهت دوم (): اگر باشد، بردار سوم برابر است با . به وضوح مشاهده میکنیم که: بنابراین: ترکیب خطی بالا دارای ضرایب غیرصفر است که حاصل آن بردار صفر شده است. طبق تعریف ۱۷.۲، لیست وابسته خطی است.
بنابراین شرط لازم و کافی برای وابستگی خطی لیست، است
۴. دامهای رایج در حل این تیپ مسئله
- اثبات یکطرفه: چون صورت سوال گفته «اگر و فقط اگر»، حتماً باید هر دو جهت (شرط لازم و شرط کافی) یا گامهای همارزی صریح را مکتوب کنید.
- تکیه بیمورد بر دترمینان: حل مسئله با صفر قرار دادن دترمینان ماتریس ضرایب در چارچوب کتاب آکسلر پذیرفته نیست، زیرا آکسلر دترمینان را تا فصل ۱۰ تعریف نمیکند و فلسفه کتاب «جبر خطی به شیوه درست و بدون دترمینان» است.
۵. پیوندها
- مفاهیم تئوری مرتبط: تعریف ۱۵.۲ استقلال خطی | تعریف ۱۷.۲ وابستگی خطی | لم ۱۹.۲ لم وابستگی خطی (Linear Dependence Lemma)
- فهرست تمرینهای این بخش: 00-MOCs/MOC حل تمرینات جبر خطی