رفتن به متن
باغ ریاضی
تمرین ۶ بخش ۱.۲ شرط لازم و کافی وابستگی خطی بردارها در F3
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

تمرین ۶ بخش ۱.۲ شرط لازم و کافی وابستگی خطی بردارها در F3

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

تمرین ۶ بخش ۱.۲: شرط لازم و کافی وابستگی خطی بردارها در F3

صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

نشان دهید لیست بردارها

(2,3,1),  (1,−1,2),  (7,3,c)(2, 3, 1), \; (1, -1, 2), \; (7, 3, c)

در F3\mathbb{F}^3 وابسته خطی است اگر و فقط اگر c=8c = 8.


۱. تحلیل اولیه و باز کردن خواسته مسئله


۲. ایده و استراتژی حل (Problem-Solving Strategy)

این مسئله را بدون دترمینان ماتریسی و کاملاً بر پایه منطق و تعاریف جبری آکسلر حل می‌کنیم:

  1. ابتدا بررسی می‌کنیم که آیا دو بردار نخست (v1,v2)(v_1, v_2) مستقل خطی هستند؟ هیچ‌یک مضرب دیگری نیستند، پس مستقلند.
  2. با تکیه بر لم وابستگی خطی (۱۹.۲)، چون دو بردار اول مستقل هستند، کل لیست سه عضوی وابسته خطی خواهد بود اگر و تنها اگر بردار سوم در گستره دو بردار اول باشد؛ یعنی: v3∈span⁡(v1,v2)v_3 \in \operatorname{span}(v_1, v_2)
  3. معادله v3=av1+bv2v_3 = a v_1 + b v_2 را در میدان F\mathbb{F} حل می‌کنیم. مقادیر یکتای ضرایب aa و bb از روی دو مؤلفه اول پیدا می‌شوند.
  4. نشان می‌دهیم برابری مؤلفه سوم با این ترکیب خطی دقیقاً مستلزم و معادل با c=8c = 8 است.

۳. حل تشریحی گام‌به‌گام (Step-by-Step Solution)

حل دقیق و بدون پرش محاسباتی

گام اول (بررسی استقلال خطی دو بردار نخست): دو بردار اول را در نظر می‌گیریم:

v1=(2,3,1),v2=(1,−1,2)v_1 = (2, 3, 1), \quad v_2 = (1, -1, 2)

اگر v1v_1 و v2v_2 وابسته خطی باشند، طبق تمرین ۴(ب) باید یکی مضرب دیگری باشد (v1=kv2v_1 = k v_2). از مؤلفه اول: 2=k(1)  ⟹  k=22 = k(1) \implies k = 2. اما از مؤلفه دوم: 3=k(−1)  ⟹  3=−23 = k(-1) \implies 3 = -2 که تناقض است (حتی در هر میدانی با مشخصه مخالف ۵؛ و به طور کلی هیچ اسکالری این دو رابطه را همزمان ارضا نمی‌کند). بنابراین لیست (v1,v2)(v_1, v_2) مستقل خطی است.

گام دوم (کاربرد لم وابستگی خطی): طبق لم وابستگی خطی (لم ۱۹.۲ آکسلر)، اگر یک لیست وابسته خطی باشد و بردار اول آن ناصفر باشد، عنصری در لیست وجود دارد که در گستره بردارهای ماقبل خود است. چون v1≠0v_1 \neq 0 و v2∉span⁡(v1)v_2 \notin \operatorname{span}(v_1)، تنها برداری که می‌تواند در گستره عناصر قبلی باشد، بردار سوم v3v_3 است. پس لیست (v1,v2,v3)(v_1, v_2, v_3) وابسته خطی است اگر و فقط اگر:

v3∈span⁡(v1,v2)v_3 \in \operatorname{span}(v_1, v_2)

این یعنی اسکالرهایی مانند a,b∈Fa, b \in \mathbb{F} وجود دارند به طوری که:

(7,3,c)=a(2,3,1)+b(1,−1,2)(7, 3, c) = a(2, 3, 1) + b(1, -1, 2)

گام سوم (حل دستگاه در میدان F\mathbb{F}): رابطه برداری معادل دستگاه معادلات زیر است:

{2a+b=7(مؤلفه اول)3a−b=3(مؤلفه دوم)a+2b=c(مؤلفه سوم)\begin{cases} 2a + b = 7 & \text{(مؤلفه اول)} \\ 3a - b = 3 & \text{(مؤلفه دوم)} \\ a + 2b = c & \text{(مؤلفه سوم)} \end{cases}

با جمع زدن معادله اول و دوم:

(2a+b)+(3a−b)=7+3  ⟹  5a=10  ⟹  a=2(2a + b) + (3a - b) = 7 + 3 \implies 5a = 10 \implies a = 2

با جایگذاری a=2a = 2 در معادله اول:

2(2)+b=7  ⟹  4+b=7  ⟹  b=32(2) + b = 7 \implies 4 + b = 7 \implies b = 3

گام چهارم (اثبات دوطرفه حکم):

  • جهت اول (  ⟹  \implies): اگر لیست وابسته خطی باشد، آنگاه طبق گام‌های قبل، باید v3=av1+bv2v_3 = a v_1 + b v_2 با ضرایب یکتای a=2a = 2 و b=3b = 3 برقرار باشد. در نتیجه مؤلفه سوم باید برابر باشد با: c=a(1)+b(2)=2(1)+3(2)=2+6=8c = a(1) + b(2) = 2(1) + 3(2) = 2 + 6 = 8
  • جهت دوم (  ⟸  \impliedby): اگر c=8c = 8 باشد، بردار سوم برابر است با v3=(7,3,8)v_3 = (7, 3, 8). به وضوح مشاهده می‌کنیم که: 2v1+3v2=2(2,3,1)+3(1,−1,2)=(4+3,6−3,2+6)=(7,3,8)=v32 v_1 + 3 v_2 = 2(2, 3, 1) + 3(1, -1, 2) = (4+3, 6-3, 2+6) = (7, 3, 8) = v_3 بنابراین: 2v1+3v2−1v3=(0,0,0)2 v_1 + 3 v_2 - 1 v_3 = (0, 0, 0) ترکیب خطی بالا دارای ضرایب غیرصفر (2,3,−1)(2, 3, -1) است که حاصل آن بردار صفر شده است. طبق تعریف ۱۷.۲، لیست (v1,v2,v3)(v_1, v_2, v_3) وابسته خطی است.

بنابراین شرط لازم و کافی برای وابستگی خطی لیست، c=8c = 8 است ■\blacksquare


۴. دام‌های رایج در حل این تیپ مسئله

نکات باریک‌تر از مو

  • اثبات یک‌طرفه: چون صورت سوال گفته «اگر و فقط اگر»، حتماً باید هر دو جهت (شرط لازم و شرط کافی) یا گام‌های هم‌ارزی صریح را مکتوب کنید.
  • تکیه بی‌مورد بر دترمینان: حل مسئله با صفر قرار دادن دترمینان ماتریس ضرایب در چارچوب کتاب آکسلر پذیرفته نیست، زیرا آکسلر دترمینان را تا فصل ۱۰ تعریف نمی‌کند و فلسفه کتاب «جبر خطی به شیوه درست و بدون دترمینان» است.

۵. پیوندها

پیوندهای این یادداشت ۵

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • تعریف ۱۵.۲ استقلال خطی
    پیش‌نمایش

    تعریف ۱۵.۲: استقلال خطی (Linear Independence)

    چکیده مفهومی

    استقلال خطی یعنی هیچ برداری در لیست زاید نیست و هر بردار جهت جدیدی را به ارمغان می‌آورد؛ این ویژگی معادل آن است که بردار صفر را تنها و تنها با ضرایب کاملاً صفر بتوان ساخت، و هر بردار دیگر در گستره دارای نمایش «یکتا» باشد.


  • تعریف ۱۷.۲ وابستگی خطی
    پیش‌نمایش

    تعریف ۱۷.۲: وابستگی خطی (Linear Dependence)

    چکیده مفهومی

    یک لیست از بردارها وابسته خطی است اگر مستقل خطی نباشد؛ یعنی بتوان بردار صفر را با ضرایبی ساخت که حداقل یکی از آن‌ها غیرصفر باشد (وجود بردار زاید یا هم‌پوشان).


  • لم ۱۹.۲ لم وابستگی خطی (Linear Dependence Lemma)
    پیش‌نمایش

    لم ۱۹.۲: لم وابستگی خطی (Linear Dependence Lemma)

    قلب تپنده کتاب شلدون آکسلر

    اگر یک لیست از بردارها وابسته خطی باشد، آنگاه حداقل یکی از بردارها وجود دارد که در «گستره بردارهای پیش از خود» قرار گرفته است؛ و مهم‌تر اینکه، می‌توان این بردار زاید را از لیست حذف کرد بدون اینکه ذره‌ای از گستره (Span) کل لیست کاسته شود!


  • تمرین ۴ بخش ۱.۲ استقلال خطی لیست‌های تک‌عضوی و دو‌عضوی
    پیش‌نمایش

    تمرین ۴ بخش ۱.۲: استقلال خطی لیست‌های تک‌عضوی و دو‌عضوی

    صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

    (الف) نشان دهید یک لیست به طول یک در یک فضای برداری مستقل خطی است اگر و فقط اگر بردار در لیست صفر نباشد.
    (ب) نشان دهید یک لیست به طول دو در یک فضای برداری مستقل خطی است اگر و فقط اگر هیچ یک از دو بردار در لیست مضرب اسکالر دیگری نباشد.


  • MOC حل تمرینات جبر خطی
    پیش‌نمایش

    ✍️ نقشه راه و بانک جامع حل تمرینات جبر خطی آکسلر (فصل ۱ و ۲)

    حل تشریحی ۱۰۰٪ تمرینات کتاب بدون پرش محاسباتی

    تمام ۹۸ تمرین پایان بخش‌های فصول اول و دوم کتاب جبر خطی آکسلر (ویرایش چهارم ترجمه فارسی) با جزئیات کامل، تحلیل استراتژی حل، اثبات گام‌به‌گام و هشدارهای امتحانی نوشته و طبقه‌بندی شده‌اند.


ارجاعات به این یادداشت ۱

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

حالت ارائه