رفتن به متن
باغ ریاضی
تمرین ۱۲ بخش ۳.۱ شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع دو زیرفضا یک زیرفضاست
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

تمرین ۱۲ بخش ۳.۱ شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع دو زیرفضا یک زیرفضاست

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

تمرین ۱۲ بخش ۳.۱: شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع دو زیرفضا یک زیرفضاست

صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

ثابت کنید که اجتماع دو زیرفضا از VV یک زیرفضا از VV است اگر و تنها اگر یکی از زیرفضاها مشمول در دیگری باشد.


۱. تحلیل اولیه و باز کردن خواسته مسئله

  • داده‌های مسئله:
    • دو زیرفضای V1V_1 و V2V_2 از فضای برداری VV.
  • حکم مسئله:
    • اثبات قضیه دوطرفه: V1∪V2≤V  ⟺  (V1⊆V2 یا V2⊆V1)V_1 \cup V_2 \le V \iff (V_1 \subseteq V_2 \text{ یا } V_2 \subseteq V_1)
  • چک‌لیست ابزارهای مورد نیاز:

۲. ایده و استراتژی حل (Problem-Solving Strategy)

  • جهت آسان (  ⟸  )(\impliedby): اگر V1⊆V2V_1 \subseteq V_2 باشد، آنگاه V1∪V2=V2V_1 \cup V_2 = V_2 که خود یک زیرفضاست.
  • جهت اصلی (  ⟹  )(\implies): با برهان خلف، فرض می‌کنیم هیچ‌کدام مشمول در دیگری نباشد. پس برداری مانند v1v_1 وجود دارد که در V1V_1 هست اما در V2V_2 نیست، و برداری مانند v2v_2 وجود دارد که در V2V_2 هست اما در V1V_1 نیست. سپس با بررسی بردار مجموع v1+v2v_1 + v_2 نشان می‌دهیم که این بردار نه می‌تواند در V1V_1 باشد و نه در V2V_2، که بستگی اجتماع تحت جمع را نقض می‌کند.

۳. حل تشریحی گام‌به‌گام (Step-by-Step Solution)

اثبات کامل دوطرفه

گام اول: اثبات جهت دوم (کفایت شرط:   ⟸  \impliedby)

فرض کنید V1⊆V2V_1 \subseteq V_2 یا V2⊆V1V_2 \subseteq V_1 باشد.

  • اگر V1⊆V2V_1 \subseteq V_2 باشد، آنگاه V1∪V2=V2V_1 \cup V_2 = V_2. چون طبق فرض مسئله V2V_2 یک زیرفضا است، پس اجتماع آنها یک زیرفضا است.
  • اگر V2⊆V1V_2 \subseteq V_1 باشد، آنگاه V1∪V2=V1V_1 \cup V_2 = V_1. چون V1V_1 یک زیرفضا است، اجتماع آنها یک زیرفضا است. بنابراین این جهت به سادگی اثبات می‌شود.

گام دوم: اثبات جهت اول (لزوم شرط:   ⟹  \implies)

فرض کنیم V1∪V2V_1 \cup V_2 یک زیرفضا از VV باشد. می‌خواهیم ثابت کنیم V1⊆V2V_1 \subseteq V_2 یا V2⊆V1V_2 \subseteq V_1. اثبات با برهان خلف: فرض کنید ادعا نادرست باشد؛ یعنی:

V1⊈V2وV2⊈V1V_1 \not\subseteq V_2 \quad \text{و} \quad V_2 \not\subseteq V_1

این فرض خلف به این معناست که:

  1. عنصری مانند v1v_1 وجود دارد به طوری که v1∈V1v_1 \in V_1 اما v1∉V2v_1 \notin V_2.
  2. عنصری مانند v2v_2 وجود دارد به طوری که v2∈V2v_2 \in V_2 اما v2∉V1v_2 \notin V_1.

از آنجا که v1∈V1v_1 \in V_1 و v2∈V2v_2 \in V_2، هر دو بردار به اجتماع تعلق دارند:

v1∈V1∪V2وv2∈V1∪V2v_1 \in V_1 \cup V_2 \quad \text{و} \quad v_2 \in V_1 \cup V_2

چون طبق فرض V1∪V2V_1 \cup V_2 یک زیرفضا است، باید تحت عمل جمع بسته باشد:

v1+v2∈V1∪V2v_1 + v_2 \in V_1 \cup V_2

طبق تعریف اجتماع مجموعه‌ها، این یعنی:

v1+v2∈V1یاv1+v2∈V2v_1 + v_2 \in V_1 \quad \text{یا} \quad v_1 + v_2 \in V_2

اکنون هر یک از این دو حالت را بررسی کرده و به تناقض می‌رسیم:

  • حالت اول: فرض کنیم v1+v2∈V1v_1 + v_2 \in V_1 چون V1V_1 یک زیرفضا است و v1∈V1v_1 \in V_1، وارون جمعی آن −v1∈V1-v_1 \in V_1 است. بنابراین مجموع بردارها در V1V_1 باقی می‌ماند:

    v2=(v1+v2)−v1∈V1v_2 = (v_1 + v_2) - v_1 \in V_1

    اما این تناقض مستقیم با انتخاب v2∉V1v_2 \notin V_1 است!

  • حالت دوم: فرض کنیم v1+v2∈V2v_1 + v_2 \in V_2 چون V2V_2 یک زیرفضا است و v2∈V2v_2 \in V_2، داریم −v2∈V2-v_2 \in V_2. بنابراین:

    v1=(v1+v2)−v2∈V2v_1 = (v_1 + v_2) - v_2 \in V_2

    اما این نیز تناقض مستقیم با انتخاب v1∉V2v_1 \notin V_2 است!

نتیجه‌گیری: هر دو حالت به تناقض انجامید. پس فرض خلف باطل است و باید داشته باشیم V1⊆V2V_1 \subseteq V_2 یا V2⊆V1V_2 \subseteq V_1. حکم دوطرفه کاملاً اثبات شد. ■\blacksquare


۴. دام‌های رایج در حل این تیپ مسئله

نکات باریک‌تر از مو

  • این یکی از کلاسیک‌ترین قضایای جبر خطی و جبر مجرد است (در نظریه گروه‌ها نیز اجتماع دو زیرگروه تنها زمانی زیرگروه است که یکی مشمول در دیگری باشد).
  • خطای رایج این است که فرض می‌کنند اگر v1+v2v_1 + v_2 در اجتماع نباشد تناقض به دست آمده، در حالی که فرض خلف این است که اجتماع زیرفضاست، پس v1+v2v_1 + v_2 حتماً در اجتماع هست و تناقض درون خود زیرفضاها رخ می‌دهد.

۵. پیوندها

پیوندهای این یادداشت ۴

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • تعریف ۳۱.۱ زیرفضا (Subspace)
    پیش‌نمایش

    تعریف ۳۱.۱: زیرفضا (Subspace)

    چکیده مفهومی

    یک زیرفضا، جهان ریاضی کوچکتری است که درون یک فضای برداری بزرگتر زندگی می‌کند؛ به شرطی که خودش با همان قوانین جمع و ضرب اسکالر فضای مادر، یک فضای برداری مستقل و خودکفا باشد و مبدا مختصات را در خود داشته باشد.


  • قضیه ۳۲.۱ شرایط سه‌گانه زیرفضا بودن
    پیش‌نمایش

    قضیه ۳۲.۱: شرایط سه‌گانه زیرفضا بودن (آزمون سریع زیرفضا)

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    برای بررسی اینکه آیا یک زیرمجموعه یک زیرفضاست یا خیر، لازم نیست تمام ۱۰ اصل موضوعه فضای برداری را چک کنید؛ فقط کافی است سه شرط را بسنجید: داشتن بردار صفر، بسته بودن نسبت به جمع، و بسته بودن نسبت به ضرب اسکالر.


  • قضیه ۳۵.۱ اشتراک زیرفضاها یک زیرفضاست
    پیش‌نمایش

    قضیه ۳۵.۱: اشتراک زیرفضاها یک زیرفضاست

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    اشتراک هر تعداد دلخواه (حتی نامتناهی یا ناشمارا) از زیرفضاها، همیشه و بدون استثنا یک زیرفضای معتبر است؛ در حالی که اجتماع زیرفضاها تقریباً هرگز زیرفضا نیست!


  • MOC حل تمرینات جبر خطی
    پیش‌نمایش

    ✍️ نقشه راه و بانک جامع حل تمرینات جبر خطی آکسلر (فصل ۱ و ۲)

    حل تشریحی ۱۰۰٪ تمرینات کتاب بدون پرش محاسباتی

    تمام ۹۸ تمرین پایان بخش‌های فصول اول و دوم کتاب جبر خطی آکسلر (ویرایش چهارم ترجمه فارسی) با جزئیات کامل، تحلیل استراتژی حل، اثبات گام‌به‌گام و هشدارهای امتحانی نوشته و طبقه‌بندی شده‌اند.


ارجاعات به این یادداشت ۲

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

حالت ارائه