رفتن به متن
باغ ریاضی
تمرین ۱۳ بخش ۳.۱ شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع سه زیرفضا یک زیرفضاست
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

تمرین ۱۳ بخش ۳.۱ شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع سه زیرفضا یک زیرفضاست

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

تمرین ۱۳ بخش ۳.۱: شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع سه زیرفضا یک زیرفضاست

صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

ثابت کنید که اجتماع سه زیرفضا از VV یک زیرفضا از VV است اگر و تنها اگر یکی از زیرفضاها حاوی دو تای دیگر باشد.


۱. تحلیل اولیه و باز کردن خواسته مسئله

  • داده‌های مسئله:
    • فضای برداری VV روی میدان F\mathbb{F} (طبق پیش‌فرض کتاب آکسلر، F=R\mathbb{F} = \mathbb{R} یا C\mathbb{C} است؛ به طور کلی هر میدانی با حداقل ۳ عضو).
    • سه زیرفضای V1,V2,V3V_1, V_2, V_3 از VV.
  • حکم مسئله:
    • اثبات اینکه: V1∪V2∪V3≤V  ⟺  ∃i∈{1,2,3}:⋃j≠iVj⊆ViV_1 \cup V_2 \cup V_3 \le V \iff \exists i \in \{1, 2, 3\}: \bigcup_{j \neq i} V_j \subseteq V_i به عبارت دیگر، یکی از این سه زیرفضا، دو زیرفضای دیگر را در خود جا داده باشد (V1∪V2∪V3=ViV_1 \cup V_2 \cup V_3 = V_i).
  • چک‌لیست ابزارهای مورد نیاز:

۲. ایده و استراتژی حل (Problem-Solving Strategy)

  • جهت (  ⟸  )(\impliedby): بدیهی است، اگر مثلاً V1⊆V3V_1 \subseteq V_3 و V2⊆V3V_2 \subseteq V_3 باشد، آنگاه V1∪V2∪V3=V3V_1 \cup V_2 \cup V_3 = V_3 که یک زیرفضاست.
  • جهت (  ⟹  )(\implies):
    • اگر یکی از زیرفضاها مشمول در دیگری باشد، مسئله به اجتماع دو زیرفضا کاهش یافته و طبق تمرین ۱۲ حکم برقرار می‌شود.
    • حال اگر هیچ‌یک از سه زیرفضا مشمول در دیگری نباشد، بردارهایی انتخاب می‌کنیم و با ساختن ترکیب‌های خطی u+cvu + c v به ازای اسکالرهای مختلف c∈Fc \in \mathbb{F} و با استفاده از اینکه میدان حداقل ۳ عضو دارد، تناقض ایجاد می‌کنیم.

۳. حل تشریحی گام‌به‌گام (Step-by-Step Solution)

اثبات دقیق دوطرفه

گام اول: جهت بدیهی (  ⟸  \impliedby)

فرض کنیم یکی از زیرفضاها حاوی دو تای دیگر باشد؛ بدون کاهش کلیت فرض کنید V1⊆V3V_1 \subseteq V_3 و V2⊆V3V_2 \subseteq V_3. در این صورت:

V1∪V2∪V3=V3V_1 \cup V_2 \cup V_3 = V_3

چون V3V_3 یک زیرفضا است، اجتماع این سه زیرفضا نیز یک زیرفضا خواهد بود.


گام دوم: جهت اصلی (  ⟹  \implies)

فرض کنیم U=V1∪V2∪V3U = V_1 \cup V_2 \cup V_3 یک زیرفضا از VV باشد. می‌خواهیم ثابت کنیم یکی از این سه زیرفضا شامل دو تای دیگر است.

بررسی حالت کاهش به دو زیرفضا: اگر یکی از این زیرفضاها مشمول در یکی از دو تای دیگر باشد، مثلاً V1⊆V2V_1 \subseteq V_2، آنگاه:

U=V1∪V2∪V3=V2∪V3U = V_1 \cup V_2 \cup V_3 = V_2 \cup V_3

طبق تمرین ۱۲، اجتماع دو زیرفضا تنها زمانی زیرفضا است که یکی مشمول در دیگری باشد. پس باید V2⊆V3V_2 \subseteq V_3 (که در نتیجه V1⊆V3V_1 \subseteq V_3 و V3V_3 شامل هر دو است) یا V3⊆V2V_3 \subseteq V_2 (که در نتیجه V2V_2 شامل هر دو است). در هر دو حالت، حکم اثبات می‌شود.

بررسی حالت اصلی (برهان خلف): اکنون فرض خلف می‌کنیم که هیچ‌یک از این سه زیرفضا مشمول در دیگری نباشد. پس عناصری وجود دارند که فقط متعلق به یکی از آنها باشند و در دوتای دیگر نباشند. به طور خاص، عنصری مانند u∈V1u \in V_1 وجود دارد که u∉V2∪V3u \notin V_2 \cup V_3، و عنصری مانند v∈V2v \in V_2 وجود دارد که v∉V1∪V3v \notin V_1 \cup V_3.

چون u,v∈Uu, v \in U و UU یک زیرفضا است، به ازای هر اسکالر ناصفر c∈Fc \in \mathbb{F}، ترکیب خطی زیر نیز باید در UU باشد:

u+cv∈U=V1∪V2∪V3u + cv \in U = V_1 \cup V_2 \cup V_3

اکنون بررسی می‌کنیم که بردار u+cvu + cv متعلق به کدام‌یک از این سه زیرفضا می‌تواند باشد:

  1. اگر u+cv∈V1u + cv \in V_1 باشد: چون u∈V1u \in V_1، داریم cv=(u+cv)−u∈V1cv = (u + cv) - u \in V_1. چون c≠0c \neq 0، پس v=c−1(cv)∈V1v = c^{-1}(cv) \in V_1، که تناقض است با v∉V1v \notin V_1. بنابراین به ازای هر c≠0c \neq 0، داریم u+cv∉V1u + cv \notin V_1.

  2. اگر u+cv∈V2u + cv \in V_2 باشد: چون cv∈V2cv \in V_2، داریم u=(u+cv)−cv∈V2u = (u + cv) - cv \in V_2، که تناقض است با u∉V2u \notin V_2. بنابراین به ازای هر c≠0c \neq 0، داریم u+cv∉V2u + cv \notin V_2.

نتیجه شگفت‌انگیز: چون u+cv∈V1∪V2∪V3u + cv \in V_1 \cup V_2 \cup V_3 اما به V1V_1 و V2V_2 تعلق ندارد، پس به ناچار باید داشته باشیم:

∀c∈F∖{0}:u+cv∈V3\forall c \in \mathbb{F} \setminus \{0\}: \quad u + cv \in V_3

ایجاد تناقض نهایی با استفاده از اندازه میدان: طبق پیش‌فرض درس (و به طور کلی هر میدانی با حداقل ۳ عضو)، میدان F\mathbb{F} شامل حداقل دو اسکالر متمایز ناصفر است (مثلاً c1=1c_1 = 1 و c2=2c_2 = 2 در R\mathbb{R} یا C\mathbb{C}). بنابراین دو اسکالر متمایز ناصفر c1,c2∈Fc_1, c_2 \in \mathbb{F} (c1≠c2c_1 \neq c_2) داریم که طبق استدلال فوق:

u+c1v∈V3وu+c2v∈V3u + c_1 v \in V_3 \quad \text{و} \quad u + c_2 v \in V_3

چون V3V_3 یک زیرفضا است، تحت تفریق بسته است:

(u+c1v)−(u+c2v)∈V3  ⟹  (c1−c2)v∈V3(u + c_1 v) - (u + c_2 v) \in V_3 \implies (c_1 - c_2) v \in V_3

از آنجا که c1≠c2c_1 \neq c_2، اسکالر c1−c2≠0c_1 - c_2 \neq 0 است. با ضرب در وارون آن:

v=(c1−c2)−1((c1−c2)v)∈V3v = (c_1 - c_2)^{-1} \big((c_1 - c_2)v\big) \in V_3

اما این تناقض آشکار با انتخاب اولیه v∉V3v \notin V_3 است!

نتیجه‌گیری: فرض خلف باطل است و حکم مسئله به طور کامل اثبات شد: اجتماع سه زیرفضا تنها در صورتی زیرفضا است که یکی از آنها حاوی دو تای دیگر باشد. ■\blacksquare


۴. دام‌های رایج در حل این تیپ مسئله

نکات باریک‌تر از مو

  • نکته بسیار مهم در مورد میدان‌های دو عضوی: اگر میدان دو عضوی F2={0,1}\mathbb{F}_2 = \{0, 1\} باشد، این قضیه برقرار نیست! برای مثال در فضای F22\mathbb{F}_2^2، سه زیرفضای یک‌بعدی وجود دارند که اجتماع آنها کل فضا را می‌پوشاند ولی هیچ‌کدام شامل دیگری نیست. اما در کتاب آکسلر صریحاً قید شده که F\mathbb{F} همواره R\mathbb{R} یا C\mathbb{C} است، لذا وجود حداقل دو اسکالر ناصفر تضمین شده است.

۵. پیوندها

پیوندهای این یادداشت ۴

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • تمرین ۱۲ بخش ۳.۱ شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع دو زیرفضا یک زیرفضاست
    پیش‌نمایش

    تمرین ۱۲ بخش ۳.۱: شرط لازم و کافی برای اینکه اجتماع دو زیرفضا یک زیرفضاست

    صورت دقیق مسئله (کتاب آکسلر)

    ثابت کنید که اجتماع دو زیرفضا از VV یک زیرفضا از VV است اگر و تنها اگر یکی از زیرفضاها مشمول در دیگری باشد.


  • تعریف ۳۱.۱ زیرفضا (Subspace)
    پیش‌نمایش

    تعریف ۳۱.۱: زیرفضا (Subspace)

    چکیده مفهومی

    یک زیرفضا، جهان ریاضی کوچکتری است که درون یک فضای برداری بزرگتر زندگی می‌کند؛ به شرطی که خودش با همان قوانین جمع و ضرب اسکالر فضای مادر، یک فضای برداری مستقل و خودکفا باشد و مبدا مختصات را در خود داشته باشد.


  • قضیه ۳۲.۱ شرایط سه‌گانه زیرفضا بودن
    پیش‌نمایش

    قضیه ۳۲.۱: شرایط سه‌گانه زیرفضا بودن (آزمون سریع زیرفضا)

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    برای بررسی اینکه آیا یک زیرمجموعه یک زیرفضاست یا خیر، لازم نیست تمام ۱۰ اصل موضوعه فضای برداری را چک کنید؛ فقط کافی است سه شرط را بسنجید: داشتن بردار صفر، بسته بودن نسبت به جمع، و بسته بودن نسبت به ضرب اسکالر.


  • MOC حل تمرینات جبر خطی
    پیش‌نمایش

    ✍️ نقشه راه و بانک جامع حل تمرینات جبر خطی آکسلر (فصل ۱ و ۲)

    حل تشریحی ۱۰۰٪ تمرینات کتاب بدون پرش محاسباتی

    تمام ۹۸ تمرین پایان بخش‌های فصول اول و دوم کتاب جبر خطی آکسلر (ویرایش چهارم ترجمه فارسی) با جزئیات کامل، تحلیل استراتژی حل، اثبات گام‌به‌گام و هشدارهای امتحانی نوشته و طبقه‌بندی شده‌اند.


ارجاعات به این یادداشت ۱

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

حالت ارائه