مثال ۴۳.۱: بررسی جمع مستقیم در توابع زوج و فرد
فضای تمام توابع حقیقی را میتوان به صورت جمع مستقیم دو زیرفضای زیبای توابع زوج () و توابع فرد () نوشت:
این یعنی هر تابعی در جهان ریاضی، یک و دقیقاً یک بخش زوج و یک بخش فرد دارد!
۱. انگیزه شهودی و هندسی
در حساب دیفرانسیل دیدهایم که برخی توابع نسبت به محور ها تقارن آینهای دارند (زوج) و برخی نسبت به مبدا مختصات تقارن چرخشی دارند (فرد). اما اکثر توابع (مانند یا ) نه زوج هستند و نه فرد!
جبر خطی به ما میگوید این دو ویژگی در حقیقت دو زیرفضای کاملاً مستقل هستند که کل فضای توابع را جاروب میکنند، بدون اینکه کوچکترین تداخلی با هم داشته باشند (جز تابع همواره صفر).
۲. تعریف رسمی زیرفضاها
فضای مادر مجموعه تمام توابع است. دو زیرمجموعه زیر را تعریف میکنیم:
- توابع زوج (Even Functions):
- توابع فرد (Odd Functions):
۳. اثبات گامبهگام و تحلیلی
گام اول: اثبات اینکه و زیرفضا هستند
برای : ۱. تابع صفر در رابطه صدق میکند، پس . ۲. اگر ، آنگاه ، پس . ۳. اگر و ، آنگاه ، پس . بنابراین یک زیرفضاست. به روشی کاملاً مشابه، نیز یک زیرفضاست.
گام دوم: اثبات اینکه (هر تابع مجموع یک تابع زوج و فرد است)
فرض کنید یک تابع کاملاً دلخواه باشد. تابعهای زیر را تعریف میکنیم:
بیایید زوج بودن را چک کنیم:
بیایید فرد بودن را چک کنیم:
حالا حاصلجمع آنها را محاسبه میکنیم:
بنابراین هر تابع را میتوان به صورت جمع یک تابع زوج و یک تابع فرد نوشت:
گام سوم: اثبات اشتراک صفر ()
طبق قضیه ۴۲.۱، کافی است نشان دهیم تنها تابعی که همزمان زوج و فرد است، تابع صفر است:
فرض کنید .
- چون است: برای هر داریم .
- چون است: برای هر داریم . با مساوی قرار دادن این دو رابطه: این معادله میگوید مقدار تابع در تمام نقاط برابر صفر است؛ یعنی همان تابع همانی جمعی (تابع صفر ) است:
نتیجه نهایی:
از برقراری هر دو شرط، نتیجه میگیریم:
۴. مثالهای ملموس از این تجزیه یکتا
مثال الف: تجزیه تابع نمایی
توابع هذلولوی (کوشینوس و سینوس هایپربولیک) دقیقاً مولفههای زوج و فرد تابع نمایی هستند!
مثال ب: تجزیه یک چندجملهای
فرض کنید :
۵. تجسم تعاملی جئوجبرا (تفکیک تابع به دو مولفه زوج و فرد)
- منحنی fe(x) نسبت به محور y متقارن است (تابع زوج).
- منحنی fo(x) نسبت به مبدا مختصات متقارن چرخشی دارد (تابع فرد).
- حاصلجمع این دو منحنی در هر نقطه x، دقیقاً منحنی تابع اصلی f(x) را بازسازی میکند.
کد اصلی رسم
appName: classic width: 700 height: 380 showToolBar: false showAlgebraInput: true showMenuBar: false commands: - "f(x) = 2^x" - "fe(x) = (2^x + 2^(-x)) / 2" - "fo(x) = (2^x - 2^(-x)) / 2" - "sum(x) = fe(x) + fo(x)" caption: "تجزیه یکتای تابع نمایی f(x)=2^x به مولفه زوج fe(x) و مولفه فرد fo(x)" explain: - "منحنی fe(x) نسبت به محور y متقارن است (تابع زوج)." - "منحنی fo(x) نسبت به مبدا مختصات متقارن چرخشی دارد (تابع فرد)." - "حاصلجمع این دو منحنی در هر نقطه x، دقیقاً منحنی تابع اصلی f(x) را بازسازی میکند."
۶. پیوندهای اتمیک
- پیشنیازها: قضیه ۴۲.۱ آزمون جمع مستقیم برای دو زیرفضا (اشتراک صفر) | مثال ۳۴.۱ زیرفضاهای فضاهای تابعی
- مفاهیم متناظر در هندسه: تجزیه ماتریسها به ماتریسهای متقارن و پادمتقارن ().
- فهرست مرجع: MOC فصل ۱ - فضاهای برداری