رفتن به متن
باغ ریاضی
مثال ۴۳.۱ بررسی جمع مستقیم در توابع زوج و فرد
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

مثال ۴۳.۱ بررسی جمع مستقیم در توابع زوج و فرد

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

مثال ۴۳.۱: بررسی جمع مستقیم در توابع زوج و فرد

تجزیه بنیادین فضای توابع به بخش‌های متقارن و پادمتقارن

فضای تمام توابع حقیقی RR\mathbb{R}^\mathbb{R} را می‌توان به صورت جمع مستقیم دو زیرفضای زیبای توابع زوج (UeU_e) و توابع فرد (UoU_o) نوشت:

RR=Ue⊕Uo\mathbb{R}^\mathbb{R} = U_e \oplus U_o

این یعنی هر تابعی در جهان ریاضی، یک و دقیقاً یک بخش زوج و یک بخش فرد دارد!


۱. انگیزه شهودی و هندسی

در حساب دیفرانسیل دیده‌ایم که برخی توابع نسبت به محور yyها تقارن آینه‌ای دارند (زوج) و برخی نسبت به مبدا مختصات تقارن چرخشی 180∘180^\circ دارند (فرد). اما اکثر توابع (مانند exe^x یا x2+xx^2 + x) نه زوج هستند و نه فرد!

جبر خطی به ما می‌گوید این دو ویژگی در حقیقت دو زیرفضای کاملاً مستقل هستند که کل فضای توابع را جاروب می‌کنند، بدون اینکه کوچکترین تداخلی با هم داشته باشند (جز تابع همواره صفر).


۲. تعریف رسمی زیرفضاها

فضای مادر V=RRV = \mathbb{R}^\mathbb{R} مجموعه تمام توابع f:R→Rf : \mathbb{R} \to \mathbb{R} است. دو زیرمجموعه زیر را تعریف می‌کنیم:

  • توابع زوج (Even Functions): Ue={f∈RR:∀x∈R, f(−x)=f(x)}U_e = \{f \in \mathbb{R}^\mathbb{R} : \forall x \in \mathbb{R}, \, f(-x) = f(x)\}
  • توابع فرد (Odd Functions): Uo={f∈RR:∀x∈R, f(−x)=−f(x)}U_o = \{f \in \mathbb{R}^\mathbb{R} : \forall x \in \mathbb{R}, \, f(-x) = -f(x)\}

۳. اثبات گام‌به‌گام و تحلیلی

اثبات کامل RR=Ue⊕Uo\mathbb{R}^\mathbb{R} = U_e \oplus U_o

گام اول: اثبات اینکه UeU_e و UoU_o زیرفضا هستند

برای UeU_e: ۱. تابع صفر z(x)=0z(x) = 0 در رابطه z(−x)=0=z(x)z(-x) = 0 = z(x) صدق می‌کند، پس z∈Uez \in U_e. ۲. اگر f,g∈Uef, g \in U_e، آنگاه (f+g)(−x)=f(−x)+g(−x)=f(x)+g(x)=(f+g)(x)(f+g)(-x) = f(-x) + g(-x) = f(x) + g(x) = (f+g)(x)، پس f+g∈Uef+g \in U_e. ۳. اگر c∈Rc \in \mathbb{R} و f∈Uef \in U_e، آنگاه (cf)(−x)=cf(−x)=cf(x)=(cf)(x)(cf)(-x) = c f(-x) = c f(x) = (cf)(x)، پس cf∈Uecf \in U_e. بنابراین UeU_e یک زیرفضاست. به روشی کاملاً مشابه، UoU_o نیز یک زیرفضاست. ✓\checkmark


گام دوم: اثبات اینکه RR=Ue+Uo\mathbb{R}^\mathbb{R} = U_e + U_o (هر تابع مجموع یک تابع زوج و فرد است)

فرض کنید f∈RRf \in \mathbb{R}^\mathbb{R} یک تابع کاملاً دلخواه باشد. تابع‌های زیر را تعریف می‌کنیم:

fe(x)=f(x)+f(−x)2f_e(x) = \frac{f(x) + f(-x)}{2}

fo(x)=f(x)−f(−x)2f_o(x) = \frac{f(x) - f(-x)}{2}

بیایید زوج بودن fef_e را چک کنیم:

fe(−x)=f(−x)+f(−(−x))2=f(−x)+f(x)2=fe(x)  ⟹  fe∈Uef_e(-x) = \frac{f(-x) + f(-(-x))}{2} = \frac{f(-x) + f(x)}{2} = f_e(x) \implies f_e \in U_e

بیایید فرد بودن fof_o را چک کنیم:

fo(−x)=f(−x)−f(−(−x))2=f(−x)−f(x)2=−f(x)−f(−x)2=−fo(x)  ⟹  fo∈Uof_o(-x) = \frac{f(-x) - f(-(-x))}{2} = \frac{f(-x) - f(x)}{2} = -\frac{f(x) - f(-x)}{2} = -f_o(x) \implies f_o \in U_o

حالا حاصل‌جمع آنها را محاسبه می‌کنیم:

fe(x)+fo(x)=f(x)+f(−x)2+f(x)−f(−x)2=2f(x)2=f(x)f_e(x) + f_o(x) = \frac{f(x) + f(-x)}{2} + \frac{f(x) - f(-x)}{2} = \frac{2f(x)}{2} = f(x)

بنابراین هر تابع ff را می‌توان به صورت جمع یک تابع زوج و یک تابع فرد نوشت:

RR=Ue+Uo✓\mathbb{R}^\mathbb{R} = U_e + U_o \quad \checkmark

گام سوم: اثبات اشتراک صفر (Ue∩Uo={0}U_e \cap U_o = \{\mathbf{0}\})

طبق قضیه ۴۲.۱، کافی است نشان دهیم تنها تابعی که همزمان زوج و فرد است، تابع صفر است:

فرض کنید g∈Ue∩Uog \in U_e \cap U_o.

  • چون g∈Ueg \in U_e است: برای هر x∈Rx \in \mathbb{R} داریم g(−x)=g(x)g(-x) = g(x).
  • چون g∈Uog \in U_o است: برای هر x∈Rx \in \mathbb{R} داریم g(−x)=−g(x)g(-x) = -g(x). با مساوی قرار دادن این دو رابطه: g(x)=−g(x)  ⟹  2g(x)=0  ⟹  g(x)=0(∀x∈R)g(x) = -g(x) \implies 2g(x) = 0 \implies g(x) = 0 \quad (\forall x \in \mathbb{R}) این معادله می‌گوید مقدار تابع gg در تمام نقاط برابر صفر است؛ یعنی gg همان تابع همانی جمعی (تابع صفر 0\mathbf{0}) است: Ue∩Uo={0}✓U_e \cap U_o = \{\mathbf{0}\} \quad \checkmark

نتیجه نهایی:

از برقراری هر دو شرط، نتیجه می‌گیریم:

RR=Ue⊕Uo■\mathbb{R}^\mathbb{R} = U_e \oplus U_o \quad \blacksquare

۴. مثال‌های ملموس از این تجزیه یکتا

مثال الف: تجزیه تابع نمایی exe^x

ex=ex+e−x2⏟cosh⁡(x)∈Ue+ex−e−x2⏟sinh⁡(x)∈Uoe^x = \underbrace{\frac{e^x + e^{-x}}{2}}_{\cosh(x) \in U_e} + \underbrace{\frac{e^x - e^{-x}}{2}}_{\sinh(x) \in U_o}

توابع هذلولوی (کوشینوس و سینوس هایپربولیک) دقیقاً مولفه‌های زوج و فرد تابع نمایی هستند!

مثال ب: تجزیه یک چندجمله‌ای

فرض کنید P(x)=x3+4x2−5x+6P(x) = x^3 + 4x^2 - 5x + 6:

Pe(x)=4x2+6(توان‌های زوج)P_e(x) = 4x^2 + 6 \quad (\text{توان‌های زوج})

Po(x)=x3−5x(توان‌های فرد)P_o(x) = x^3 - 5x \quad (\text{توان‌های فرد})

P(x)=Pe(x)+Po(x)P(x) = P_e(x) + P_o(x)

۵. تجسم تعاملی جئوجبرا (تفکیک تابع به دو مولفه زوج و فرد)

تجزیه یکتای تابع نمایی f(x)=2^x به مولفه زوج fe(x) و مولفه فرد fo(x)
  • منحنی fe(x) نسبت به محور y متقارن است (تابع زوج).
  • منحنی fo(x) نسبت به مبدا مختصات متقارن چرخشی دارد (تابع فرد).
  • حاصل‌جمع این دو منحنی در هر نقطه x، دقیقاً منحنی تابع اصلی f(x) را بازسازی می‌کند.
کد اصلی رسم
appName: classic
width: 700
height: 380
showToolBar: false
showAlgebraInput: true
showMenuBar: false
commands:
  - "f(x) = 2^x"
  - "fe(x) = (2^x + 2^(-x)) / 2"
  - "fo(x) = (2^x - 2^(-x)) / 2"
  - "sum(x) = fe(x) + fo(x)"
caption: "تجزیه یکتای تابع نمایی f(x)=2^x به مولفه زوج fe(x) و مولفه فرد fo(x)"
explain:
  - "منحنی fe(x) نسبت به محور y متقارن است (تابع زوج)."
  - "منحنی fo(x) نسبت به مبدا مختصات متقارن چرخشی دارد (تابع فرد)."
  - "حاصل‌جمع این دو منحنی در هر نقطه x، دقیقاً منحنی تابع اصلی f(x) را بازسازی می‌کند."

۶. پیوندهای اتمیک

پیوندهای این یادداشت ۳

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • قضیه ۴۲.۱ آزمون جمع مستقیم برای دو زیرفضا (اشتراک صفر)
    پیش‌نمایش

    قضیه ۴۲.۱: آزمون جمع مستقیم برای دو زیرفضا (معیار طلایی اشتراک صفر)

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    برای دقیقاً دو زیرفضا UU و WW، جمع آنها جمع مستقیم است اگر و تنها اگر اشتراک آنها فقط و فقط شامل بردار صفر باشد (U∩W={0}U \cap W = \{\mathbf{0}\}).


  • مثال ۳۴.۱ زیرفضاهای فضاهای تابعی
    پیش‌نمایش

    مثال ۳۴.۱: زیرفضاهای فضاهای تابعی و دنباله‌ای

    ستون فقرات آنالیز تابعی در دل جبر خطی

    توابع و دنباله‌ها بردار هستند! ویژگی‌های حساب دیفرانسیل و انتگرال (پیوستگی، مشتق‌پذیری، انتگرال‌پذیری و حد) همگی زیرفضاهایی نامتناهی‌بعد درون فضای تمام توابع می‌سازند، به شرطی که شرایط تحمیل‌شده همگن (برابر با صفر) باشند.


  • MOC فصل ۱ - فضاهای برداری
    پیش‌نمایش

    📘 نقشه راه فصل اول: فضاهای برداری (Vector Spaces)

    ستون فقرات جبر خطی

    فصل اول آکسلر مفهوم «بردار» را از پیکان‌های فیزیکی دبیرستان آزاد کرده و به یک ساختار جبری فراگیر تبدیل می‌کند. این فصل به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: ۱. بخش ۱.۱ (Rn\mathbb{R}^n و Cn\mathbb{C}^n): ساختن زمینه اسکالرها و فضاهای مختصاتی. ۲. بخش ۲.۱ (فضای برداری): تعریف اصل موضوعی و خواص بنیادین. ۳. بخش ۳.۱ (زیرفضاها و جمع مستقیم): نحوه تجزیه فضاها به بخش‌های ساده‌تر.


ارجاعات به این یادداشت ۶

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

نمایش ۱ مورد دیگرنمایش کمتر

حالت ارائه