رفتن به متن
باغ ریاضی
قضیه ۴۲.۲ بعد فضای خارج‌قسمتی یا مکمل مستقیم
تنظیمات مطالعه
تنظیمات مطالعه

قضیه ۴۲.۲ بعد فضای خارج‌قسمتی یا مکمل مستقیم

یادداشت شما ذخیره شد

می‌خواهید این تغییرات برای مدیر وب‌سایت هم ارسال شوند؟ نسخهٔ رسمی تنها پس از تأیید تغییر می‌کند.

قضیه ۴۲.۲: بعد فضای خارج‌قسمتی یا مکمل مستقیم

پیام کلیدی قضیه در یک جمله

اگر زیرفضایی از یک فضا جدا شود، بعد بخش باقی‌مانده (چه مکمل مستقیم باشد و چه فضای خارج‌قسمتی) دقیقاً برابر است با بعد فضای کل منهای بعد آن زیرفضا: dim⁡W=dim⁡V−dim⁡U\dim W = \dim V - \dim U.


۱. تصویر کلان و مفهوم هم‌بُعدی (Codimension)

وقتی یک طناب ۳ متری دارید و ۱ متر از آن را ببرید، دقیقاً ۲ متر باقی می‌ماند. در جبر خطی نیز ابعاد با یکدیگر جمع و تفریق می‌شوند: اگر UU زیرفضایی از VV باشد:

  • مکمل مستقیم (WW): تکه‌ای که در کنار UU قرار می‌گیرد تا کل فضا را بدون هم‌پوشانی بسازد (V=U⊕WV = U \oplus W).
  • فضای خارج‌قسمتی (V/UV/U): فضایی که از متراکم کردن تمام بردارها در امتداد UU به دست می‌آید (که در بخش‌های بعدی یا فصل ۳ تعریف می‌شود). در هر دو نگاه، تعداد درجات آزادی از دست رفته دقیقاً برابر با dim⁡U\dim U است و آنچه باقی می‌ماند دارای بعد dim⁡V−dim⁡U\dim V - \dim U است. به این مقدار هم‌بعدی (Codimension) زیرفضای UU در VV گفته می‌شود: codim⁡U=dim⁡V−dim⁡U\operatorname{codim} U = \dim V - \dim U

۲. صورت دقیق ریاضی قضیه

قضیه بعد مکمل مستقیم و فضای خارج‌قسمتی

فرض کنید VV یک فضای برداری با بعد متناهی و UU یک زیرفضای VV باشد.

۱. بعد مکمل مستقیم: اگر WW هر زیرفضایی از VV باشد به طوری که V=U⊕WV = U \oplus W، آنگاه:

dim⁡W=dim⁡V−dim⁡U\dim W = \dim V - \dim U

۲. تعداد معادلات قید (تمرین ۱۶ بخش ۳.۲): اگر dim⁡V=n\dim V = n و dim⁡U=m\dim U = m باشد، آنگاه UU را می‌توان به صورت اشتراک n−mn - m ابرصفحه (n−mn - m زیرفضای با بعد n−1n - 1) نوشت.


۳. اثبات دقیق گام‌به‌گام (Step-by-Step Proof)

اثبات بعد مکمل مستقیم

گام اول: فرض کنید WW یک مکمل مستقیم برای UU در VV باشد؛ یعنی:

V=U⊕WV = U \oplus W

گام دوم: طبق قضیه ۴۰.۲ بعد جمع مستقیم، بعد یک جمع مستقیم برابر با مجموع ابعاد مؤلفه‌های آن است:

dim⁡V=dim⁡(U⊕W)=dim⁡U+dim⁡W\dim V = \dim(U \oplus W) = \dim U + \dim W

گام سوم: با کم کردن dim⁡U\dim U از طرفین تساوی فوق داریم:

dim⁡W=dim⁡V−dim⁡U■\dim W = \dim V - \dim U \quad \blacksquare

۴. اثبات قضیه قیدها: نمایش زیرفضا به عنوان اشتراک ابرصفحه‌ها (تمرین ۱۶)

اثبات ساختاری تمرین ۱۶ آکسلر

گام اول: فرض کنید dim⁡V=n\dim V = n و dim⁡U=m\dim U = m با m<nm < n.

گام دوم: یک پایه (u1,…,um)(u_1, \dots, u_m) برای UU انتخاب کنید و آن را طبق قضیه گسترش به یک پایه از VV بسط دهید:

(u1,…,um,w1,…,wn−m)(u_1, \dots, u_m, w_1, \dots, w_{n-m})

گام سوم: برای هر j∈{1,…,n−m}j \in \{1, \dots, n-m\}، زیرفضای HjH_j را به صورت گستره تمام بردارهای پایه به جز wjw_j تعریف می‌کنیم:

Hj=span⁡(u1,…,um,w1,…,wj^,…,wn−m)H_j = \operatorname{span}(u_1, \dots, u_m, w_1, \dots, \widehat{w_j}, \dots, w_{n-m})

(که علامت کلاه به معنی حذف wjw_j است).

گام چهارم: هر یک از این HjH_jها دارای دقیقاً n−1n - 1 بردار پایه مستقل است، پس:

dim⁡Hj=n−1\dim H_j = n - 1

یعنی هر HjH_j یک ابرصفحه در VV است.

گام پنجم: به وضوح تمام بردارهای u1,…,umu_1, \dots, u_m در همه این HjH_jها حضور دارند، بنابراین:

U⊆⋂j=1n−mHjU \subseteq \bigcap_{j=1}^{n-m} H_j

از طرفی اگر برداری v∈⋂j=1n−mHjv \in \bigcap_{j=1}^{n-m} H_j باشد، چون در هیچ‌یک از HjH_jها ضریب wjw_j نمی‌تواند غیرصفر باشد، پس ضریب تمام w1,…,wn−mw_1, \dots, w_{n-m} در نمایش vv باید صفر باشد. در نتیجه v∈span⁡(u1,…,um)=Uv \in \operatorname{span}(u_1, \dots, u_m) = U.

بنابراین:

U=H1∩H2∩⋯∩Hn−mU = H_1 \cap H_2 \cap \cdots \cap H_{n-m}

این نشان می‌دهد که هر زیرفضای با بعد mm در یک فضای nn-بعدی، دقیقاً حاصل اشتراک n−mn - m ابرصفحه است. ■\blacksquare


۵. تعبیر هندسی و فیزیکی

  • یک نقطه در فضا (dim⁡=0\dim = 0): اشتراک ۳ صفحه است (3−0=33 - 0 = 3).
  • یک خط در فضا (dim⁡=1\dim = 1): اشتراک ۲ صفحه است (3−1=23 - 1 = 2).
  • یک صفحه در فضا (dim⁡=2\dim = 2): اشتراک ۱ صفحه است (3−2=13 - 2 = 1). هر ابرصفحه معادل یک معادله مستقل خطی است. پس n−mn - m ابرصفحه دقیقاً یعنی یک دستگاه با n−mn - m معادله مستقل خطی برای توصیف یک زیرفضای mm-بعدی!

۶. پیوندها و گام‌های بعدی

پیوندهای این یادداشت ۴

یادداشت‌هایی که از این صفحه به آن‌ها پیوند داده شده است.

  • قضیه ۴۰.۲ بعد جمع مستقیم زیرفضاها
    پیش‌نمایش

    قضیه ۴۰.۲: بعد جمع مستقیم زیرفضاها

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    مجموع زیرفضاها زمانی و تنها زمانی جمع مستقیم است که بعد مجموع برابر با حاصل‌جمع ابعاد تک‌تک آن‌ها باشد؛ در جمع مستقیم هیچ بعدی هدر نمی‌رود.


  • قضیه ۳۱.۲ هر لیست مستقل خطی می‌تواند به یک پایه گسترش یابد
    پیش‌نمایش

    قضیه ۳۱.۲: هر لیست مستقل خطی می‌تواند به یک پایه گسترش یابد

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    هر مجموعه از بردارهای مستقل خطی، هر چند کوچک، می‌تواند با افزودن بردارهای مناسب تکمیل شود و یک پایه کامل برای کل فضا تشکیل دهد؛ استقلال هیچ‌گاه بن‌بست نیست.


  • قضیه ۳۲.۲ هر زیرفضا در یک فضای بعد متناهی دارای متمم مستقیم است
    پیش‌نمایش

    قضیه ۳۲.۲: هر زیرفضا در یک فضای بعد متناهی دارای متمم مستقیم است

    پیام کلیدی قضیه در یک جمله

    در هر فضای برداری با بعد متناهی، برای هر زیرفضای دلخواه UU، همواره یک زیرفضای مکمل WW وجود دارد به طوری که کل فضا به صورت جمع مستقیم آن‌ها تجزیه می‌شود: V=U⊕WV = U \oplus W.


  • MOC فصل ۲ - فضاهای برداری با بعد متناهی
    پیش‌نمایش

    📙 نقشه راه فصل دوم: فضاهای برداری با بعد متناهی (Finite-Dimensional Vector Spaces)

    قلب تپنده جبر خطی آکسلر

    فصل دوم شاهکار شلدون آکسلر است. در این فصل، بدون استفاده از دترمینان، با اتکا به یک ابزار فوق‌العاده زیبا به نام «لم وابستگی خطی (Linear Dependence Lemma)»، قضایای بنیادین پایه و بعد اثبات می‌شوند. این فصل شامل سه بخش اصلی است: ۱. بخش ۱.۲ (گستره و استقلال خطی): ترکیب‌های خطی، اسپن، استقلال خطی و لم وابستگی خطی. ۲. بخش ۲.۲ (پایه‌ها): تعریف پایه به عنوان ترکیب مینیمم مولد و ماکزیمم مستقل، و قضایای گسترش/کاهش. ۳. بخش ۳.۲ (بعد): تساوی طول تمامی پایه‌ها، بعد زیرفضاها و قضیه بعد مجموع (فرمول گراسمن).


ارجاعات به این یادداشت ۲

یادداشت‌هایی که به این صفحه پیوند داده‌اند.

حالت ارائه